Hoe kan ik mijn kind zelfvertrouwen geven?

Waarom zelfvertrouwen niet ontstaat door aanmoedigen, maar door ruimte

Zelfvertrouwen is iets wat we onze kinderen allemaal gunnen. We zeggen het vaak: “Ik wil dat hij meer in zichzelf gelooft.” Of: “Ik hoop dat ze steviger wordt.” En toch voelt zelfvertrouwen in de praktijk vaak ongrijpbaar. Want hoe geef je dat eigenlijk?

Veel ouders stellen deze vraag niet omdat hun kind “niet goed functioneert”, maar juist omdat ze kleine signalen zien. Twijfel. Terughoudendheid. Niet durven proberen. Of juist boosheid en luid gedrag op momenten dat iets niet lukt.

In dit artikel beantwoorden we de vraag hoe kan ik mijn kind zelfvertrouwen geven niet met trucjes of stappenplannen, maar vanuit een andere overtuiging:

Zelfvertrouwen groeit niet door aansporen of bevestigen, maar door ervaringen waarin een kind zich veilig genoeg voelt om te proberen.

Wat is zelfvertrouwen bij kinderen eigenlijk?

Zelfvertrouwen bij kinderen betekent niet dat een kind altijd durft, vooroploopt of nergens onzeker over is. In de ontwikkeling van jonge kinderen is twijfel zelfs onvermijdelijk.

Zelfvertrouwen gaat vooral over:

- zich veilig genoeg voelen om iets te proberen

- weten: ik mag fouten maken

- ervaren dat een volwassene beschikbaar blijft

- voelen: ik ben oké, ook als iets niet lukt

In de psychologie wordt vaak onderscheid gemaakt tussen drie lagen:

Zelfbeeld — hoe een kind over zichzelf denkt.

Zelfwaardering — hoe een kind zichzelf waardeert.

Zelfvertrouwen — het vertrouwen om iets aan te gaan in een concrete situatie.

Bij jonge kinderen zijn deze lagen nog volop in beweging. Dat verklaart waarom zelfvertrouwen kan schommelen.

Wanneer lijkt een kind weinig zelfvertrouwen te hebben?

Onzekerheid ziet er bij kinderen niet altijd hetzelfde uit. Het is zelden één duidelijk signaal.

Veelvoorkomende uitingen zijn:

- niet willen proberen (“ik kan dit toch niet”)

- snel opgeven

- boos worden bij kleine tegenslagen

- steeds bevestiging zoeken

- zichzelf vergelijken met anderen

- perfectionistisch gedrag

- nieuwe situaties vermijden

- juist heel aanwezig of clownesk gedrag

Belangrijk om te benadrukken: dit gedrag is geen etiket. Een kind is niet onzeker — een kind ervaart onzekerheid in bepaalde momenten. Bij ons thuis was het onze zoon die aangaf iets niet te kunnen of te willen proberen en dat zat hem echt dwars. 

Waar komt onzekerheid bij kinderen vandaan?

Zelfvertrouwen ontstaat nooit los van de omgeving. Het ontwikkelt zich in relatie tot ervaringen, verwachtingen en beschikbare steun.

Ontwikkeling & leeftijd — rond 4–7 jaar worden kinderen zich bewuster van zichzelf in relatie tot anderen.

Nieuwe fases — schoolstart, sportclub of logeren vraagt aanpassing.

Temperament — sommige kinderen zijn van nature observerend, gevoelig of voorzichtig.

Ervaringen — herhaald falen, kritiek of te hoge verwachtingen kunnen druk geven.

Overprikkeling & vermoeidheid — een vol hoofd maakt dapper zijn lastig.

Kun je zelfvertrouwen ‘geven’ aan je kind?

Het korte antwoord: nee. Maar je kunt het wel voeden.

Zelfvertrouwen groeit niet door complimenten alleen, maar door ervaringen waarin een kind merkt: Ik kan iets proberen. Ik mag fouten maken. En ik word niet losgelaten als het niet lukt.

Zeven manieren om het zelfvertrouwen van je kind te versterken

1. Benoem inzet, niet het resultaat

In plaats van: “Wat ben je slim.”

Werkt vaak beter: “Ik zag dat je bleef proberen, ook toen het lastig werd.”

Zo leert een kind dat groei ontstaat door inspanning, niet door succes alleen.

In de ontwikkelingspsychologie wordt al lang gezien dat kinderen vooral groeien wanneer inspanning waarderend wordt benoemd, niet wanneer succes centraal staat. Het geeft een kind een stevig fundament om iets opnieuw te durven proberen.

2. Laat je kind zelf doen (ook als het langer duurt)

Zelfvertrouwen groeit door doen.

Aankleden, een boterham smeren, iets bouwen dat instort — het hoeft niet efficiënt of netjes.

Elke keer dat wij overnemen omdat het sneller gaat, verdwijnt er een oefenmoment.

3. Geef woorden aan gevoel, zonder het op te lossen

Als een kind zegt: “Ik durf het niet.”

Helpt vaak meer: “Je vindt het spannend. Dat snap ik.”

Gehoord worden vergroot emotionele veiligheid. Bij ons helpt het als we vooral benoemen wat we zien. Dus de emotie die eronder zit. Je wordt hier verdrietig van he, dat is heel begrijpelijk want je wilt graag dat het lukt. Soms is dan het lezen van een boek om dat meer te duiden ook prettig. 

4. Wees voorzichtig met vergelijken

Ook positieve vergelijkingen kunnen onzekerheid vergroten.

Ontwikkeling verloopt niet lineair.

5. Normaliseer fouten maken

Laat zien dat fouten erbij horen.

Hardop zeggen: “Oeps, dit ging anders dan ik dacht. Ik probeer het opnieuw.”

6. Creëer succeservaringen zonder vast doel

Vrij spel, bouwen, verzinnen — zonder opdracht.

Open einde situaties laten kinderen ervaren dat ze iets kunnen laten ontstaan.

7. Geef onvoorwaardelijke boodschappen mee

Zinnen zoals:

‘Je hoeft het niet perfect te doen.’

‘Je mag hulp vragen.’

‘Ik ben er, ook als het niet lukt.’

Wat als mijn kind blijft worstelen met zelfvertrouwen?

Dan mag mildheid voorop staan — ook naar jezelf.

Sommige kinderen hebben meer tijd, voorspelbaarheid of bevestiging nodig. Dat is geen tekort, maar een behoefte.

Blijft onzekerheid langdurig of belemmert het functioneren? Dan kan afstemming met school of een professional helpen.

De rol van boeken, spel en hulpmiddelen

Ondersteunende middelen lossen zelfvertrouwen niet op, maar kunnen wel ruimte creëren.

Verhalen, vrij spel en kaartjes kunnen helpen woorden te geven aan innerlijke moed.

Niet als vervanging van de relatie, maar als verlengstuk daarvan.

Zelfvertrouwen groeit in het gewone leven

Niet in één gesprek. Niet in één compliment. Niet in één hulpmiddel.

Maar in samen proberen, samen falen, samen lachen en samen opnieuw beginnen.

En soms… groeit het later. En ook dat is goed.

Veelgestelde vragen

Hoe kan ik mijn kind zelfverzekerder maken?

Door veiligheid, vertrouwen en oefenruimte te bieden.

Is onzekerheid normaal bij jonge kinderen?

Ja, zeker in nieuwe fases.

Helpen complimenten?

Ja, als ze gericht zijn op inzet en proces.

Wat als mijn kind zichzelf vergelijkt met anderen?

Normaliseer verschillen.

Kunnen boeken helpen?

Ja, verhalen bieden herkenning en veiligheid. Kijk hiervoor ook eens bij onze kinderboeken collectie. 

Tot slot

Zelfvertrouwen is geen eindpunt. Het beweegt, groeit en wankelt. Ik vind het zelf wel een fijne eigenschap, eentje die je veel kan brengen en die ik zelf soms meer wil hebben. Ik noem het altijd de papegaai die in mn oor staat te schreeuwen over dingen die ik niet zou kunnen. Als we kinderen al verder kunnen helpen dan is mijn missie geslaagd.

En misschien is dat wel precies waarom deze laatste boodschap voor mij zo belangrijk is:

Je hoeft niet altijd zeker te zijn. Je hoeft alleen te weten dat je gedragen wordt.